KÜLTÜR TARİHİ 3. ÜNİTE

 AVRUPA'DA ORTAÇAĞ KÜLTÜRÜ

✅Roma imparatorluğunun çöküşü ( 476) ile İstanbul'un fethi (1453) arasındaki bin yıllık süreç yani 5.ve 15.yy arasını kapsayan dönem "ortaçağ"dönemidir.

Erken Ortaçağ Dönem Özellikleri;

• Entellektüel gelenek bu dönemde belirginleşmeye başlar
• Göçlerle birlikte Avrupa'da her türlü kültür belirtisi hızlı bir çöküş ve yok oluş sürecine girmiştir.
• Okuryazarlık yönetici tabakasında dahi yaygın değildir
• Okuma yazma bilen elit tabaka,manastır çevrelerinde yetişen din adamlarından ibarettir.
• İnşaat malzemeleri olarak taş kullanım yerine,ahşap kullanım yaygındır.

✓ Erken ortaçağ kültürünü belirleyen ve çok parçacılığı düzenleyerek homojen hale getiren en önemli faktör; Hristiyanlığın yayılmasıdır.

✅Anglo-Sakson dünyasının ilk tarih yazarı "Bede"dir.

✅Erken ortaçağ döneminin  ilk kapsamlı metnini yazan "Cossiodorus"'un- Gotların Tarihi- adlı çalışmasıdır.

Ariusçuluk inancı:Cermen kavimlerinin yönetici tabakasında görülen,pagan ve hristiyan inançlarının her ikisinin de bazı yönleriyle birlikte görülen bir inanç.                                            *anestek

Vikingler:

• Döneminde tüm Avrupa'nın baş belası olmuşlardır.
• Yazılı gelenekleri yoktur ,kültür izlenimleri güçleşmiştir
• Kuyumculuk,maden işçiliği ve ahşap oymacılıkta ustadırlar
• Hayvan uslubunu kullanmışlardır
• Genellikle taşınabilir kullanım eşyaları ve silahlar üretmişlerdir
• Denizcilikte çok ustadırlar ve onlar için Gemi güç göstergesidir.

Karolenj Dönemi:

• Kral Şarlman dönemi olarak geçer
• Bütünleşik Avrupa fikri için prototip teşkil eder
• Latince bu dönemde edebiyat dili olarak yükselişe geçer(Alcuin sayesinde)
• Şarlman,dil ve eğitim sistemini düzenlemek için saray ve manastıra bağlı yeni okullar açmıştır
• Karolenj minüskülü denilen bir yazı tekniği geliştirmişlerdir ( Açık-Net-Kolay okunan) 
• Bu dönemde insan tasvirleri yaygınlaşmıştır
• Sanat bu dönemde anonimdir,sanatçı imzaları nadiren görülür
• Manastır ve saraylarda  İncil kopyaları ya da kutsal konulu diğer metinlerin minyatürlü yazmaları üretilmiştir.

👉Dönemin en önemli yapısı ; imparatorluğun idari merkezi Aachen'de inşa edilen saraydır

Otto Dönemi:

• 1. Otto dönemidir 
• Bu dönemde Romaneks stili daha çok ortaya çıkar
• Haç planlı bazilika formu,kilise mimarisinin en yaygın plan tipidir.
• Korelanj döneminin devamı niteliğindedir.

👉Dönemin başlıca önemli yapısı "Reichenau Manastırı"dır.

👉Gero Haçı bu dönemde önemlidir. (Batı dünyasının anıtsal ölçüdeki ilk bağımsız heykelidir)

1.  Kudüs                                                                                                                     *anestek
2. Roma
3. Santiago de Compastala     dönemin önemli haç mekanları olmuştur.

Romaneks Sanatı :

• Avrupa'yı etkisi altına alan ilk büyük sanat akımıdır
• Roma uslubunu yansıtır
• Masif duvarlar ve ayaklar vardır,Dış görünümleri simetrik ve basit görünümlüdür
• Kiliselerin boyutları büyüktür
• Ahşap yerini taş tonozlar alır
• Yapılar,yuvarlak kemerlerden ve küçük pencerelerden oluşur
• Özellikle haç yolları üzerine inşa edilmişlerdi

👍 Bir veya iki kule ile tamamlana ön cephe tasarımı en karakteristik özellikleridir.

*** 14. yy da kitleleri etkileyen veba salgını yüzünden savaşlar ve kıtlıklar olmuştur,bu dönemde daha çok "ölüm dansı" temalı ceset ve iskelet tasvirleri çok görülür.

Gotik Sanatı :

• 13. yy'dan itibaren Fransa'da başlar
• Yuvarlak kemer yerine ,sivri kemerin kullanılır.
• Anıtlaşan boyutları ve yükselişli yapıları ile Romaneks'ten ayrılır.

👉 "St. Denis Kilisesi" gotik tarzda ilk eserdir

👉 "Amines Katedrali ise gotik tarzın zirve noktasıdır.

✅Platon felsefesinden yararlanan ve inancı temel alan hristiyan kilisesini Tanrı-Devletin yeryüzündeki temsilcisi tanımlayan kişi "Aziz Augustinos" tur. (Hristiyan dogmatik düşünce temelinde bulunur)

✅Bilgi,metafizik,siyaset,ruhun ölümsüzlüğü konularındaki yorumlarıyla skolastik düşüncenin önemli ismi " Aguinali Thomas " tır (Ortaçağ hristiyan felsefesinin doruk noktasını temsil eder)

✅Felsefe ve ilahiyatın birlikteliğine öncülük eden ,dinsel inancı akılla açıklamaya çalışan  kişi " Aziz Anselmus " tur.

*** Haçlı çağının avrupa mimarisindeki en belirgin özelliği : "Kale mimarisi"dir.

Engisizyon: Katolik kilisesine bağlı yargı sistemidir.

SORU: Aşağıdakilerden hangisine göre duyusal varlıklardan ,hayat deneyimlerinden yola çıkılarak tanrının varlığına  akıl ile ulaşılabilir,akıl ile bilinmeyen hakikatler ise ilahiyatın alanına girer?

 a) Thomas

b)Aristoteles                                                                                                          *anestek

c)Augustinos

d)Anselmus

e)Babbage

Başarılar.Kolay gelsin 😉

KÜLTÜR TARİHİ 4. ÜNİTE

ANADOLU ORTAÇAĞI-SELÇUKLU AYDINLIĞI

✅Tarih geleneği, Anadoluda'ki Türk varlığını, Selçuklular ile başlamıştır. 11.yy ortalarından 13. yy sonlarına kadar bu etki görülür.

✅Çok parçalı ve heterodoks (kabul edilmiş din kurallarına aykırı) bir Anadolu kültürü hakimdir.

✅Dönemin veziri Nizamülmülk'ün Siyasetnamesi önemlidir. (Hükümdarların sahip olması gereken özelliklerini,saltanatın koşullarını ve kurallarını anlatır.)

Selçuklu Camileri:

• Saraylardan önde gelen yapılardır
• Toplumsal ve siyasal merkez konumundadırlar
• Sultan ve Emir adına hutbe okunur
• Ekonomik güç ve prestij göstergesidir
• Her türlü devlet toplantıları burada yapılır

Özellikleri:

• Enlemesine gelişir
• Çok destekli
• Düz çatı ile örtülü sade bir yapıdır

👉 En  önemlisi Ulu Cami'dir.(Çok destekli bir iç mekan,içte mihrap zengin süsleme envanterlere sahiptir.)

👍 Mihrap önünde fazla büyük olmayan bir kubbe bu yapı tipini diğer İslam ülkelerindeki uygulamalardan ayıran en büyük özelliktir.                                                           *anestek

Selçuklu Medreseleri:

• Darulhadis (Hadis öğreten)
• Darulkura (Kur'an okuma yöntemleri)
• Darulşifa (Sağlık ve tedaviz hizmetleri)
• Bimarhane (Ruh ve sinir hastalıkları tedavisi)  gibi işlevleri bünyesinde bulundurur.

Özellikleri:

• Yüksek duvarlarla dışa kapalı
• Küçük pencereli
• Giriş cephesinde gösterişli bir taçkapıya sahiptir.
• Kapalı ve açık avlulu diye ikiye ayrılır

1. Konya Karatay Medresi
2. İnce Minareli Medrese     kapalı avlulu dur.

Açık avlulu medreseler ise;

1. Sivas Çifte Medrese
2. Erzurum Yakutiye Medresesi dir.

Kervansaraylar: 

✓ Yol üzerine inşa edilen bu yapılar dinlenme,yolcuları ve ticari eşyayı koruma üzerine yapılmış yapılardır.İç kısımlarında

• Koğuşlar
• Depolar
• Nalbant
• Berber
• Hamam
• Bakım üniteleri
• Mescid   bulunur.

✅Kökeni " Ribat" adı verilen yapıya dayanır. Eskiden ribatlar daha çok Karakol ve ordugah işlevi görmüştür.Sınır bölgelerine kurulurlar.Daha sonraları ticari konaklama yerleri haline dönüşmüşlerdir ve ipek yolu üzerindedirler.                                                                               *anestek

Künbetler:

✓ Karahanlı'lardan Osmanlı'ya kadar uzanır.Aynı zamanda "kurgan" diye de geçer,

✓Üstü koni veya piramid örtüyle kapatılan yapılardır

✓Bu yapıların altında ölen kişi mumyalanması için ölü odaları vardır.

✓İslam inancına ters düşer ve İslam kültüründe görülmemekle birlikte Abbasi halifesi "El-Muntasır"'ın Samarra'da yaptırdığı Kubbetüs Süleybiye yeterince düşündürücüdür.

Anadolu Türk Süslemeleri,Ejderler ve Çiçekler:

• Asya etkisi
• Asya hayvan üslubu
• Bizans etkisi    görülür

✓ Bitki motiflerinde ➝ Akantus (kenger) yaprağı ve Rumi çok yaygındır.(Tombulca bir virgüle benzer,yay biçiminde kıvrılmış bir damla formuna benzer)

Bilim,Edebiyat,Felsefe:

1. Gazali (Şer-i hükümleri mantığa dayandırmak ister,İbn-i Rüşt tarafından eleştirilir)
2. Ömer Hayyam (Rubai'leri çok meşhurdur.Matematikçidir)
3. Mevlana Celaleddin Rumi 

• Mesnevi   (farsça yazılmış-25618 beyittir,)
• Divan-ı Kebir

     4.Hacı Bektaş-ı Veli (Yeniçeri ocağının simgesidir)

• Makalat (40 makamdan bahseden tassavvufi kitap)                  

    5.Yunus Emre

• Divan (aruz ve hece ölçüsü ile yazmıştır)                                                 *anestek
• Risalet_ün Nushiyye (nasihatlar kitabı)

     6.Battal Gazi

• Battalname 

SORU: Tarih geleneği,Anadolu da kurulan Selçuklu devletine aşağıdaki isimlerden hangisini vermiştir?

a)Selaçika-i Rum

b)En Natus

c) En Natulus

d)Diyar-ı Arap

e)Memalik-i Arap

Kolay gelsin.Başarılar 😉

KÜLTÜR TARİHİ 5. ÜNİTE

AVRUPA'DA RÖNESANS: DEĞİŞEN AVRUPA

✅Bu çağ savaşlar dönemi'dir,silahlanma teknolojisi hızlanır (örn;topçuluk)

✅Feodal sistem bu döneme hakimdir.Bundan etkilenmeyen ülke İtalya'dır.

Rönesans:Fransızca "renaissance" kökenli olup (yeniden doğuş) anlamına  gelir.İtalya'da 14. yy sonunda  ortaya çıkmıştır.Sonunda Hümanizm'in doğuşuna sebep olmuştur.

Hümanizm:Ortaçağın skolastik düşüncesine karşıt olarak Floransa ve Napoli 'de ortaya çıkan (14.yy sonu ve 15.yy başı) "studia humanitas " denilen

• gramer
• retonik                                                                                                       *anestek
• tarih
• felsefe
• ahlak felsefesi    konularında  eğitim ve öğretimle bilinçli birey ve vatandaş yetiştirmenin hedeflendiği bir düşüncedir.

✅İtalya Kent Devletleri

1. Floransa (en zengin olan kent)
2. Venedik
3. Milano
4. Napoli
5. Roma
6. Papalık Eyaletleri

⭐ İlahi komedya            ➡ DANTE  (İtalyan hümanizm başlangıcı sayılıyor)

⭐Decameron                  ➡ Boccaccio

⭐Zevk üzerine                ➡Valla

⭐İnsanın onuru üzerine  ➡Mirandola

⭐Prens                            ➡Machiavelli (Siyaset kitabı )

⭐Sanatçıların hayatı       ➡Vasari

⭐Venüs'ün doğuşu          ➡Botticelli

⭐Kutsal üçlü                   ➡Masaccio

⭐Yaşam üzerine üç kitap➡Ficino

⭐Deliliğe övgü               ➡Erasmus

⭐Denemeler                   ➡Montaigne (Septik (şüpheci) düşünceyi benimser)

⭐Ütopya                         ➡More (İngiltere halkına ve yönetime eleştiridir)

⭐Arnolfininin evlenmesi➡Jan Van Eyck

👉"Chiaroscuro Tekniği :Masaccio (Koyu ve açık renklerin ışık-gölge oyunları ile insanı üç boyutlu resmetme)

⭐ Davut heykeli  ➡ Donatello

                                                                                                                        *anestek

Leonardo'nun eserleri:

• Son Akşam Yemeği
• Kayalıklar Meryemi
• Mona Lisa
• Mekanik ve makine proje çizimleri ve planları

Mıchelangelo'nun eserleri:

• Pieta
• Davut Heykeli
• Adem'in Yaratılışı
• Musa Heykeli
• Kıyamet Sahnesi

✅Kuzey Rönesansı 15.ve 16. yy larda  Avrupa ülkelerinde görülür.

• Din
• Ölüm
• İllüzyon  kavramları işlenir.

👉Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'a davet ettiği sanatçı "Bellini'dir.

Shakespare 'ın eserleri:

• Macbeth (hırs)
• Othello  (kıskançlık)
• Romea ve Julliet (aşk)
• Hamlet (vicdan)
• Kral Lear (aile bağları)

⭐Ahşap gravür sanatı ➡ Albrecht Dürer

⭐Ölümün zaferi          ➡Pieter Bruegel

***Gezegenlerin güneşin etrafında döndüğünün teorisi ➡ Kopernik

***Bireyin doğa gözlemcisi olması gerektiğini vurgulayarak sorgulamaların deneylerle kavranması gerektiğini savunan ➡Bacon

***Hindistan keşfi  ➡ 1487 Vasco da Gama

***Matbaanın icadı➡1450 'de Gutenburg

***Kuzey resim sanatında gerçekliğin uygulayıcısı➡Eyck                                            *anestek

***İlk opera eser: Jacopo Peri ve Corsi 'nin Dafne

Merkantalizm: 16.yy ile 19.yy arasında ilk kez Adam Smith tarafından kullanılan ticaret sistem veya sınırlayıcı sistem olarak geçer.

Merkantalist sistemi benımseyen ülkeler:

1. İngiltere
2. Fransa
3. Almanya

👉 Protestan reform hareketlerini başlatan kişi "Martin Luther'dir.

Kalvinizm:Tanrı'nın mutlak hakimiyetinin kabul edilmesini önerir.Bireylerin cennetle  ödüllendirileceği konusunu,Tanrı'nın  bireye belirlediği  yazgı ile tayin edilebileği savını savunur. John Calvin tarafından başlatılmıştır.

• Cenevre
• Hollanda
• İskoçya
• Almanya
• Fransa  da kabul görür.

Otuz Yıl Savaşları:Protestan ve Katolik reform hareketleri etkisi ile başlamıştır.Dini savaş gibi görünse de aslında tamamen siyasi amaçlıdır.Sonunda "Vestfalya Barışı "imzalandı.

*Fransa güçlü ülke olarak çıkarken ,

*İspanya geriledi ve

*Portekiz bağımsızlığını kazandı.

*Protestanlar kazandı.

*Monarşi rejimleri güçlendi.

Oryantalizm:Şarkiyatçılık ya da Doğuculuk da deniyor,18.ve 19. yy da zirve yapmıştır ve Marco Polo'nun gezdiği doğu ülkelerinigezip  anlattığı kitabı Avrupa'da  Doğu imajını yaygınlaştırmasına sebep olmuştur. 

SORU:Aşağıdaki tekniklerden hangisi insan bedeninde hacimsel olarak üç boyutluluk oluşturmak için ışığın kontrast renk ve tonlarla verilmesidir?                                           *anestek

a) Yağlı boya tekniği
b)Kara kalem tekniği
c)Chiaroscuro tekniği
d)Perspektif tekniği
e)Mum boya kazıma tekniği

Kolay gelsin...Başarılar 😉

SEMBOLİK MANTIK 3. ÜNİTE

 SEMBOLLEŞTİRME

✅Bir önermeyi hem mantığı bakımından,hem de denetlenmesi açısından mutlaka sembolleştirmemiz lazımdır.

✔ Gündelik dil önermesinin,mantığının sembolik dildeki bir sembolik önerme olarak karşılığı,bu önermenin önermeler mantığında sembolleştirilmesidir.

✔  Bir çıkarımın önermeler mantığında sembolleştirilmesi ise;çıkarımı oluşturan önermelerin,önermeler mantığında sembolleştirilmesinden ve öncüllerle sonuç önermesi arasına  ∴ işaretinin konulmasından ibarettir.

😓Sembolleştirmede hata yapmaktan kaçınmak için" Kalish-Montague "tarafından  kullanılan aşamalı bir yol izleriz.

⭐Sembolleştirme yapmamız için bir sembolik anahtar kullanmamız gerekir.Yani ne demek bu ÖRN;"Tirebolu Giresun'un bir ilçesidir" ve "Tirebolu Trabzon'un bir ilçesidir"önermelerinin sembolik anahtarda kullanımı 👇

                                               p:Tirebolu Giresun'un bir ilçesidir

                                               q:Tirebolu Trabzon'un bir ilçesidir.

Gördüğünüz gibi arkadaşlar burada bir türkçe yazılımı düz metini( nasıl ki bilgisayarcıların programlama dillerine çevirmesi ile kodlamalar yapılıyorsa) mantıkta ki kodlamalar da bu şekilde sembollerle yapılıyor,ama burada şuraya takılmayın;  mesela p/q yerine r/s de olabilirdi.. o önemli dil .bize nasılsa soruda ve herhangi bir yerde bu sembolik anahtar veriliyor siz sadece doğru okuyup doğru yorumlayın yeter,

✅Bir önermeyi sembolleştirirken izlememiz gereken sıralama;

1. Önerme eklemlerinin eş anlamlıları yerine standart önerme eklemleri yazılarak ve noktalamaya uygun olarak parantezler yerleştirilerek önermenin standart biçimi elde edilir
2. Önerme eklemlerinin yerine önerme eklemleri sembolleri konur
3. Basit önermeler yerine sembolleştirne anahtarında verilen önerme değişkenleri konur
4. İstenirse, okumada kolaylık olsun diye,kimi parantezler işlem önceliği kurallarına göre kaldırılabilir.

Örnek: p: Yasemin ile Yusuf evlenir.

            q: Yusuf okulunu bitirir

            r: Yusuf iyi bir iş bulur.

            s: Yusuf,Yasemin'in babasından izin alır

Şimdiiii bu verdiğim 👆 sembol anahtarına bakarak  cümleyi mantık çercevesinde yazalım nasıl mı?👉"Yasemin ile   Yusuf'un evlenmesi için gerekli koşul ya Yusuf'un okulunu bitirip iyi bir iş bulması ya da Yusuf'un Yasemin'in babasından izin almasıdır"önermesini oluşturduktan sonra sırada bunları sembolik biçime dökmeye geliyor o da nasıl pekiii👇

                                                                               p ➡ (( q ∧ r ) ∨ s )  Şimdi arkadaşlarr bu nasıl oldu diye kafanız karışmasın gayet basit,eğer ilk 2 üniteyi güzel anladıysanız ne nerden gelmiş anlamanız daha kolay olacaktır.Özellikle 2. ünitede ki önerme eklemlerı ünitesini tekrar edin diyorum kafası karışanlar için.

 Bunlarla alakalı birçok örnek çözebiliriz ancak burada dikkat etmenizi istediğim bir nokta var o da şu ki; eğer  bize herhangi bir önermede yeterli koşul isteniyorsa  yani örnek yazalım üzerinde düşünüp anlamaya çalışalım.

Örnek:"Yasemin'in mantık dersinden geçmesinin yeterli koşulu,Yasemin'in mantık dersine düzenli çalışmış ve tüm alıştırmaları çözmüş olmasıdır" önermesini ele aldığımızda  " A B için yeterli bir koşuldur" önermesinin standart biçimi A ise B önermesidir. Yani nasıl yazıyoruz gösterelim.👇

                                                                                                                                         "(( Yasemin mantık dersine düzenli olarak çalışmıştır ve Yasemin tüm alıştırmaları çözmüştür)ise Yasemin mantık dersinden geçer)" ifadesidir. (parantezlere dikkat !)  Pekiii eğer bu birde şu şekilde olsaydı nasıl olurdu ? Yani bize  mantık dersinden geçmesinin gerekli  koşulu sorulsaydı ;👇

                                                                                            "(Yasemin mantık dersinden geçer ise (Yasemin mantık dersine düzenli olarak çalışmıştır ve Yasemin tüm alıştırmaları çözmüştür))" ifadesi olucaktı.Burada birşey dikkatinizi çeksin uzun lafın kısası eğer bizden yeterli koşul isteniyorsa yüklem sonda düz mantık aynen cümleyi normal çözümlüyoruz ve parantezlere dikkat edelim ki baştan sona gidiyoruz,ama gerekli koşulu istendiğinde ise tam tersi, cümle devrik gibi yüklem başa geçiyormuş gibi en sondakini en başa alıyoruz yani tam tersi yazıcaz ki yine parantezlere dikkat ..

Örnek: p:Ali zengin olur

            q:Ali kendi işini kurar

            r:Ali'ye piyangodan büyük ikramiye çıkar.

Şimdiii bunun sembolik anahtarda oluşmadan ki halini yazalım; "Ali'nin zengin olmasının ve kendi işini kurmasının gerekli şartı Ali'ye piyangodan büyük ikramiyenin çıkması ise,Ali ne zengin olabilir ne de kendi işini kurabilir." önermesinin çözümlemesi nasıl olacak?  Arkadaşlar bu soruları çözerken önce aralarına önerme eklemlerini yani ( ➡,🇻,⋀,↔ ) yazmadan önce sıralamayı bir yapmaya çalışın nasıl mı diyorsunuz evet şimdi ilk cümle ne diyor ;Ali'nin zengin olmasının o zaman ne olacak p bakın orda ve diyorya ve nin karşılığı eklemlerde ne idi ? tabiki de Λ bu idi ,sonra ne diyor kendi işinin patronu ne oluyor q devam ediyoruz ne diyor ;gerekli şartı deyince ne anlıyoruz koşul di mi o zaman ne olacak (sa-se) ➡devammm sonraa; Ali'nin piyangodan büyük ikramiye çıkması ise  r buraya kadar basitti yani şimdi itiraf edelim 🌝 sıra diğer kısımda değişik tersten ifadeler kullanılmış tabi kafa karışıyor haliyle ee nasıl yapacaz sonra ;bakın arada bir "ise" var yani(se-sa) yine işaretimiz nedir ➡ di mi, peki sonra ne oluyor ;Ali ne zengin olabilir ne de kendi işini kurabilir ,2. üniteden hatırlayanlar biliyor ki "değilleme yani tam tersini söyleme işareti neydi  〜 bu idi, yani her ikisinin önüne de gelecek olan işaretimiz ve aralarında ve olduğu için de  işaretimiz Λ bu olacak ,Şimdi en son sembolleştirilmiş haliyle yazıyorum ki yine parantezlere dikkat !👇

                                                                                                  (((p ⋀ q )➡ r ) ➡ ( 〜 p ⋀ q))

GÜNDELİK DİLE ÇEVİRME

✅Burada da aynen sembolik anahtarın olması şartı gibi çeviri anahtarına ihtiyacımız vardır.

✔Tek yaptığımız işlem bir önceki yaptığımız işlemin tam tersini yapmak yani önermeyi sembolleştirmek için yaptığımız dört maddeyi tersten uygulamak nasıl mı?

1. Verilen sembolik önermede kısaltma amacıyla eksik bırakılmış parantezler yerine konur
2. Sembolik önermede geçen önerme değişkenleri yerine çeviri anahtarında belirtilen gündelik dil önermeleri konur
3. Önerme eklemi sembolleri yerine önerme eklemleri konur
4. Elde edilen ifadeyi doğal gündelik  dil önermesine dönüştürmek için parantezler kaldırılarak istenen önerme eklemlerinin yerine eş anlamları ve uygun noktalama işaretleri yerleştirilir.

Örnek: p:Fidan elinde tüm kitapları satar

            q:Fidan bu akşam sinemaya gidecektir

             r:Fidan bu akşam operaya gidecektir

Yukarıdaki çeviri anahtarına  göre p➡(q ∨ r) önermesini gündelik dile çevirisi nasıldır?

a) Fidan bu akşam sinemaya gidecekse elindeki tüm kitapları satmıştır

b) Fidan elindeki tüm kitapları satarsa bu akşam sinemaya veya operaya gidecektir

c) Fidan elindeki tüm kitapları satarasa bu akşam sinemaya ve operaya gidecektir

d) Fidan'ın bu akşam sinemaya veya operaya gidebilmesi ancak ve ancak elindeki tüm kitapları satarsa olur

e) Fidan elindeki tüm kitapları satarsa sinemaya gider ancak operaya gidemez. Şimdi güzel arkadaşlar bana sorarsanız gündelik dile çevirme yani sembol okuma daha kolay neden mi, çünkü; sembolu yazmak okumaktan daha zor ,bu konuyu gerçekten anlamak isteyen arkadaşların ilk iki üniteyi iyi oturtmaları lazım ama ben yıne de ikinci üniteye ağırlık verin derim.Eğer cümle okumak da sıkıntınız yoksa geriye hangi sembol hangisine denk biliyorsanız zaten olay bitmiştir. Mesela ve diyorsa Λ ve ya  diyorsa V olduğunu bilmek gibi...Bu üniteyi daha fazla uzatıp kimseyi sıkmak istemiyorum ama ana hatları ile ünite budur umarım anlaşılır olmuştur .Λ Bu arada cevap B :))

 SORU p: Faruk bir işletme müdürüdür.

             q:Faruk çalışanlarına adil davranır

              r: Faruk çalışanları tarafından sevilmektedir.

 Yukarıdaki sembolleştirme anahtarına göre ,"Bir işletme müdürü olan Faruk çalışanlarına adil davranmasına rağmen çalışanları tarafından sevilmemektedir" önermesinin sembolik karşılığı aşağıdakilerden hangisidir ?

 a) (p Λ r)  Λ r

 b) (p ➡ q )  Λ ~ r

c) (p ➡ q ) Λ r

d) (p Λ q ) ∨ ~ r

e) ( p Λ q ) Λ ~ r

Başarılar .Kolay gelsin  🌝

ETİK 3. ÜNİTE

 ESKİÇAĞDA ETİK

✅Etiğin altın çağı olarak geçen dönem eskiçağ'dır.

SOKRATES VE SOKRATESÇİ OKULLAR

✔ Erdemin veya herkes tarafından kavranabilecek bir "iyi'nin bilenebileceği konusunda sofistlerden ayrılır.
✔ Yasaları önemser.Sevmek zorunda değilsin ama uymak zorundasın der,
✔ Kimse bilerek kötülük yapmaz.Kötülük ancak bilgisizlikten ileri gelir der
✔ İyi ve mutlu yaşam için gerekli gördüğü ilkeler

1. ölçülü olmak
2. alçakgönüllü olmak
3. dost edinmek
4. toplum işleri ile ilgilenmek
5. yasalara uymak                                                                                              *anestek

✔ Kendisi bir okul kurmamıştır ancak öğrencilerinin kurdukları

1. Megara okulu (Eukleides )
2. Elis-Eretria okulu (Phaidon )
3. Kyrene okulu (Aristippos)  ➡ Hazcı okul
4. Kynik okulu (Anthisthenes) ➡ Erdemi savunan okul

PLATON

✔Asıl adı "aristokles"tir.Geniş omuzlu manasında takma ismi "platon"dur.

👉📚" Devlet (Politei)" isimli kitabı etik sorunları ele alan siyaset felsefesi kitabıdır.

✔ Platon'un etik görüşü ;

1. Erdem
2. Adalet
3. İnsanın ya da ruhun yapısı
4. İyi ideası
5. Siyaset ya da devlet

✔ Erdemin öğretilebilir olduğunu düşünür
✔  Platon'a göre erdemler;

1. Bilgelik
2. Cesaret veya Yiğitlik
3. Ölçülülük
4. Adalet (En önemsediği erdemdir)

✔ İnsan ruhunu üç kısma ayırır

1. Ruhun düşünen kısmı (akıl) ⇢ bilgelik
2. Ruhun düşünmeyen kısmı (arzu ve iştahlar) ⇢ ölçülülük
3. Ruhun heyecanlanan kısmı ⇢ cesaret ya da yüreklilik

👉📚" Kharmides "adlı diyaloğun yazarıdır,

ARİSTOTELES                                                                                             *anestek

✔ İnsanın bilme etkinliklerini üçe ayırır

1. Teorik

• Fizik
• Matematik
• İlk felsefe

      2.Pratik

• Etik
• Politika

      3.Poietik

• Ürün ya da eser ortaya koyan etkinlikler

👉📚 "Nikomakhos" adlı eseri etik tarihinin önemli eserlerindendir.

✔Aristoteles'in "iyi"kavramı,Platon'un "iyi" kavramından farklıdır .Ona göre iyi,

• Dış iyiler
• Bedenle ilgili iyiler
• Ruhla ilgili iyiler   olmak üzere üçe ayrılır.

✔ Aristoteles erdemleri

1. Düşünme yetisinin erdemleri

• Teknik
• Felsefi bilgi ve bilim
• Pratik bilgelik (etik ile en fazla ilişkisi olan)
• Akıl
• Felsefi bilgelik

      2. Karakterlerin erdemleri   diye ikiye ayırır.                                        *anestek

✔ Aristoteles adaleti;

1. Dağıtıcı (Onurun,paranın yurttaşlar arasında bölüştürülebilir olması)
2. Düzeltici (Alım-satım,Borç verme,Kefil olma,Hırsızlık,Kandırma vs.)

STOA OKULU VE EPİKOUROS OKULU

✅Stoa okulunun kurucusu "Kıbrıslı Zenon"dur,

✔ Doğa anlayışı hakimdir (Stoa okulu) 

✔Stoa filozofları duyguları

1. Normal

• İrkilme
• Ürkme
• Utanma
• Pişmanlık
• Güzellikten sevinç duyma

1. Anormal duygular

• Haz
• Acı
• Arzu
• Korku      diye ikiye ayırıyorlar

✔ Stoalılar erdemleri 

1. Bilgelik
2. Adalet
3. Yiğitlik
4. Ölçülülük    diye dört temel maddeye ayırırlar,

✔ Stoalılar insanları                                                                                        *anestek

1. Bilgeler
2. Budalalar  diye iki ye ayırıyorlar

✔ Stoalılar eylemleri ise 

1. Doğru-eğri eylemler
2. Ödev uygun-Ödeve aykırı eylemler
3. Yansız şekilde kayıtsız kalınacak eylemler  diye üç e ayırıyor

✅Epikurus okulunun kurucusu isminden de anlaşıldığı gibi "Epikouros"tur.

✔ Ölüm korkusunu aşmak için doğa bilgisine ihtiyaç olduğunu düşünür

✔ Demokritos'un geliştirdiği atomculuğu benimser.

✔ İnsanın dinginliğe ve mutluluğa ulaşmasında felsefeyi amaç olarak görür

✔ Hazcılığı benimser.

SORU: Epikouros'un "bahçe" anlamına gelen okulunun adı aşağıdakilerden hangisidir?

a) Kepos

b) Akademia

c) Lykeion

d) Kynik

e) Stoa 

Kolay gelsin.Başarılar...🌝

ETİK 4. ÜNİTE

 18. VE 19. YÜZYILLARDA ETİK

✅18.yy Aydınlanma ve felsefe yüzyılıdır.

✅ Aydınlanma düşüncesini en özlü şekilde dile getiren kişi Immanuel Kant'tır.

✅Din ile Felsefe alanlarını biribirinden ayıran "Bacon'dur.

• (Ahlaklı olmanın koşulunun din olmadığını savunur)
• İyi kavramını yararlı kavramı ile beraber ele alır.

✅"İnsan insanın kurdudur" sözü bildiğimiz üzere Hobbes 'e aittir.Ancak bunu söylemesinde ki sebep insanın "kendini koruma ve sevme içgüdüsü" adı altında yaptığını söyler.

✅İnsan doğasından gelen hiçbir bilgi,kavram ve ilkeye insan zihni sahip değildir yani kavram olarak " tabula rasa" düşünen kişi John Locke'dir.                                                         *anestek

• Ona göre iyiyi ve kötüyü belirleyen tek şey haz ve acı dır.
• Toplum kurallarının zorunlu ve genel geçer (apriori)olmadıkları için,toplumdan topluma değiştiğini ve uzlaşımsal olduğunu belirttir.

✔  Locke &Hobbes daha çok etiği hukuk ile  ilgili benimsemişlerdir.( Yani kurallar ve ilkeler akıl yoluyla oluşturulabilinir)

✔ Hutcheson & Shaftesbury & Hume ise insanda ki "etik kategorilerin" kaynağının ne olduğunu anlamaya çalışmışlardır.

✔ Bernard de Mandeville de ise;insanda esas olan ve onu başarıya götüren şey in "bencillik" olduğunu dile getirmişlerdir.

👉📚 The Fable of the Bees or Private Vices made Public Benefits ( Arı Masalı veya Kamu Yararlarına Dönüştürülmüş Özel Kötülükler) (1714) adlı kitabında bütün insanların erdemli olduğu bir toplumun var olmadığını savunur.Yani ona göre etik boyutunun toplumun iyiliğine ve kültürün gelişmesine bir katkısı yoktur.

👉📚 An Inguiry Concerning Virtue or Merit (Erdem ya da Lİyakatla ilgili Araştırma) adlı eser Shaftesbury'e aittir. İnsanda ki beş duyunun yanında altıncı his denilen  bir duyudan bahseder.

• Bencil içgüdüler ile özgeci içgüdüler arasında kesin bir ayrım yapmıştır.
• Etik duyarlığı sağlayan duyguyu(moral sense) eylemlerin değerlendirilmesinde bir ölçüt olarak ele alması
• Bir kişi için iyi olan ile herkes için iyi olan arasında bulduğu uyum gibi konulara eğilmesi kendindne sonra gelen filozofları etkilemiştir.

NOT: Shaftesbury ile Hutcheson 'un bakış açıları aynıdır.(6.duyu/ahlak duygusu)Bu yüzden de kendilerinden sonra ki filozofları etkilemişlerdir.                                                   *anestek

Özgecilik:Kişilerin eylemlerinde hiçbir çıkar beklemeksizin başkalarını gözeterek eylemde bulunmalarını benimseyen anlayış.(ALTRUİZM)

DAVID HUME

• Sempati-vicdan kavramları
• Akıl ve Duyuları birbirinden kesin olarak ayırır
• Erdemleri 4'e ayırır

1. Toplumsal
2. Kendimize yararlı olan özellikler olan erdemler
3. Bize doğrudan doğruya hoş gelen özellikler olan erdemler
4. Başkalarına doğrudan doğruya hoş gelen özellikler olan erdemler

➡ Sempati kavramı ; Toplumu bir arada tutmaya yarar,

➡ Akıl ,davranışlarımızda iyi-kötü olanı ayırt etmede yetersizdir,Onun yerine ahlak yargıları bizi eyleme sevk eder diyor,

 NOT:Arkadaşlar Kant'a kadar olan filozoflar herşeyi (ahlak ilkelerini) duyu ve duygular ile açıklıyor ama sadece Kant akıl yolu ile açıklıyor.

IMMANUEL KANT

• Etik tarihinin en önemli dönüm noktasıdır (Kant öncesi/Kant sonrası :))

1. Saf aklın eleştirisi
2. Pratik aklın eleştirisi
3. Yargıgücünün eleştirisi

Kant'ın etiği: Belirli nesnelerle ve bu nesnelerin bağlı olduğu yasalarla ilgili olan içerikli felsefeden özgürlüğün yasalarına ilişkin olana etik denir. (ahlak öğretisi)

• Özgürlük
• Ahlak yasası                                                                                             *anestek
• Kesin/koşulsuz buyruk
• Ödev buyruğu
• Pratik buyruk
• İyi isteme   gibi kavramları gördüğünüz zaman aklınıza hemen Kant gelsin.:))

Antinomi:Teorik aklın kendi yapısından dolayı düştüğü bir durumdur.Yani akıl error diyorum ben buna 😊

JOHN STUART MILL

• 19.yy'da James Mill'in oğludur
• Bentham'ın Faydacılık ilkesinden etkilenmiştir.
• Olabildiğince çok sayıda insanın olabildiğince çok mutluluğu"olarak ifade ettiği fayda ilkesini veya en büyük mutluluk ilkesini öne sürer,(Bentham)

👉📚"Özgürlük Üzerine ve Kadının Köleleşmesi" adlı eseri dikkate değerdir.

• Etik Bentham'ın savunduğu şu görüşten dolayı "rasyonel bir bilim" haline geldiği söylenir. O görüş nedir peki ; Büyük hazza erişmek için küçük hazlara yüz çevirebilen ve acıyı göze alabilen erdemli insan için,etik bilgide esas olan şeyin,acı ve hazzın oranlanması diye düşünür.(Ben bunu hep kendimce uhrevi hayat için dünyevi hayatı terk edişimdeki mücadeleme benzetiyorum,belki Bentham hiç benle aynı fikirde olmayabilir ama  ben kendimce kendi felsefeme göre yorumlarım arkadaş :))
• Hazları düşünce ve beden hazları diye ikiye ayırır,
• Eylemler mutluluğu sağladığı ölçüde doğrudur der,

SORU:Aşağıdakilerden hangisi Kant'ın etik görüşü çerçevesinde ele alınabilinecek kavramlardan birisidir?

a) Sempati

b)Vicdan

c) Duygudaşlık

d) Özgecilik

e) Maksim

Kolay gelsin,Başarılar 😊

ETİK 2. ÜNİTE

 ETİK TARİHİNDE ANA YAKLAŞIMLAR

1. Mutluluk ve hazzı temel alan yaklaşım
2. Erdemi temel alan yaklaşım
3. Faydayı temel alan yaklaşım
4. Metaetik yaklaşım

MUTLULUK VE HAZZI TEMEL ALAN YAKLAŞIM:

✅Mutluluk sorununu ilk ele alan kişi "Demokritos"tur.Aslen kendileri varlığın yapısı konusunda "atom" düşüncesini ortaya atan kişidir de,

✔ Demokritos'a göre  mutluluk ve haz nedir diye bakacak olursak;

• Kişinin "iç dinginliği"nin olması gerektiğini savunur
• Ona göre mutluluk ruh'tadır, (ruh'un sürekli iyi olma halinden bahseder)
• Yaşamı olabildiğince neşe ve en az sıkıntı ile geçirmelidir insan
• Düşünsel hazza duygusal hazdan daha çok önem veriyor.Ona göre mutluluk da mutsuzluk da  ruhta diyor,
• Bu yüzden de  Demokritos 

1. Duygulanımları yenmeliyiz                                                                                    *anestek
2. Ruh'ta hiçbir korkuya ,kaygıya,kuruntu ve tutkuya yer vermemeliyiz
3. Ölçülü ve dingin şekilde  yaşamayı başarmalıyız
4. Aklı ve düşünme gücünü geliştirmeliyiz diyor (ki bana göre de aynen böyle olmalıdır :))

❕Ona göre mutluluğu,"Ölümlü olmayan şeylerde aramak " sözü Demokritos söylemiş olsa da gerçekte de bu böyle bence de 👍👌

✔ Demokritos dışında bir de Sofistler var;Bunlar diyor ki , Bilgi görecelidir,Aynı zaman da "Erdem" konusuna da değinmişler ancak üzerinde pek durmamışlardır.Onlara göre "iyi yurttaş "olmak bir erdemdir.

✅ Sofistlerden bilginin göreceli olduğunu savunanlar ise; Protagoras & Gorgias tır.

✔ İyi ve mutlu yaşam için hazzı temel alan yaklaşımın ilk örneği "Kyrene Okulu"dur.(Hedonizm) Okulun kurucusu Aristippos tur 

 ✔ Okulun savunucularından  olan diğer kişi ise Epikouros tur.Ancak bunun farkı ;Her türlü hazza yönelmeyi doğru bulmaz ancak hazzı temel amaç olarak görür,Ve "Erdem"i de önemser,

✅Hazza dayalı mutluluğu eleştiren  Sokrates &Platon olmuştur.

ERDEMİ TEMEL ALAN YAKLAŞIM:

📌Tamamen hazzı ve hazza dayalı mutluluğu temel alan  yaklaşıma karşı çıkan ve genellikle onu eleştiren bir bakış açısı ortaya koymuşlardır.Temcilcileri

1. Sokrates
2. Platon
3. Aristoteles

✅Etik tarihinde "iyi" ya da "mutlu" yaşamanın ve "doğru eylemin" bilgi ile olan ilişkisini doğrudan ele alan filozof Sokrates'tir. (Yani etiğin kurucusudur.)

✔ Erdemi temel alan yaklaşıma bağlı okullar;                                                          *anestek

• Kynik okulu  (kurucusu: Antisthenes)
• Stoa okulu'dur. ( Kıbrıslı Zenon)

Kynik Okulu: Temsilcisi Sinoplu Diogenes'tir. Bu okula göre; "iyi"ve "mutlu" yaşamanın doğru eylemlerden geçtiği ve hazcılık karşısında bağımsızlaşmaktan geçtiği  hakimdir.Yani doğru eylemlere ise bilgi ile ulaşılabilinir.Erdem öğrenilebilinir.

 ***Kylik sözcüğü Kynosorges adından gelir ,Köpeksi gibi manaları da vardır.

Platon 'a göre : Platon doğru ve adil olmaktan bahseder ve kitabı olan "Devlet" te(Adalet) bundan sıklıkla bahseder ki; "Siyaset yaşamı" insanın en mutsuz olduğu "Tiran Ruhlu" insanın sürdürdüğü siyaset yaşamı olduğunu söyler. Ayrıca Platon a göre mutluluk  hazla değil,yalnızca erdemle ulaşılabilinen,sağlanabilinen bir şeydir.Ona göre iyi ve mutlu yaşamın koşulları,"ne haz peşinde koşmak","ne de acıdan kaçmaya çalışmak" değildir.Asıl yapılması gereken şey orta yolu (dinginlik) bulmaktır diyor,Platon'un yaşlılık dönemi eseri ise Yasalar'dır.(ve yine adalet ten bahseder)

Aristoteles'e göre: Ona göre erdemin "huylar","ruhun huyları","özellikleri" ama övülen özellikleri olduğunu belirtiyor.Ve Aristo erdemleri 

1. Düşünce erdemleri (Eğitimle oluşup gelişir)
2. Karakter erdemleri (alışkanlıklarla elde edilir)(etik erdemler) diye iki tür e ayırıyor.

Stoa Okulu: Temsilcisi ve kurucusu Kıbrıslı Zenon'dur.Diğer temsilcileri

1. Kleanthes
2. Khreyssipos
3. Panaitos
4. Poseidonios
5. Seneca
6. Epiktetos
7. Marcus Aurelius
8. Antoninus

*** Bu okulda Kylik okulunun düşüncelerini benimsiyor.Ayrıca  okula göre;bir doğa varlığı olarak insandaki temel yatkınlık,temel güdü sanıldığı gibi haz değil,tüm canlılarda görülen "kendini koruma güdüsü"dür.                                                                                                            *anestek

✅17.yy da erdemi temel alan yaklaşımı yansıtan filozof Reene Descartes 'tir  (Felsefeyi öğrenmek gerektiğini söyler ayrıca

•  görünüşte erdem ile asıl erdem ,
• bilgi kaynaklı olmayan erdem ile bilgiden gelen erdem den söz eder.

✅ 18.yy da etik soruları tarihsel arka planıyla yeniden ele alan kişi Kant'tır.Kant'ın etik görüşünün ana kavramları

• yasa
• ödev
• özgürlük
• iyi isteme

✅ 19.ve 20.yy da ise etik sorunlarını "değer ve değerler kavramları ve normlar" olarak öne çıkaranlar Schopenhauer & Nietzsche dir. Günümüzde ise değerler etiği temsilcileri

1. Max Scheller
2. Nicolai Hartmann
3. İoanna Kuçuradi

✅Aristoteles'in etik görüşününde "metafizik" bulduğunu öne süren filozof MacIntyre dir.

FAYDAYI TEMEL ALAN YAKLAŞIM:

✔ 18.yy da ortaya çıkmıştır. 

✔ Sanayi toplumu  ile gelen Refah  düşüncesi ile de yakından ilişkilidir.

✅Temellerini  Jeremy Bentham  tarafından atılmış;daha sonra James Mill & John Stuart Mill tarafından geliştirildi.

*** Bu bakış acısı ise; bir eylemin değeri,sağladığı fayda ile belirlenir.Bir eylemi doğru veya uygun kılan şey ,o eylemin olabildiğince çok sayıda insan için en yüksek düzeyde mutluluk sağlıyor olmasıdır.

METAETİK YAKLAŞIM

✓ 20.yy da ortaya çıkmıştır.

✔ Etiğin bir bilgi alanı olmadığını,olamayacağını ;dolayısıyla felsefe dışında tutulması gerektiğini savunanlar

1. H.Reichenbach                                                                                       *anestek
2. A.J.Ayer
3. R.Carnap
4. M.Schlick

✔ Etiğe bilgi alanı olma şansı verenler ise;

1. R.M.Hare
2. S.E.Toulmin
3. K.Baier
4. W.Frankena
5. K.Nielsen

*** Metaetik,etik sorunları çözümleyici ve eleştirel bir bakışla ele alır.

📌Herşeye rağmen etiğin bir bilgi alanı olarak kurulmasında en etkin olan yaklaşım "Erdemi temel alan yaklaşım "olmuştur.

 SORU:Aşağıdaki soru türlerinden hangisi Metaetik alanla ilgili değildir?

a) Dil

b) Mantık

c) Anlam

d) Temellendirme

e) Mutluluk

Kolay gelsin.Başarılar 😊