KÜLTÜR TARİHİ 3. ÜNİTE

 AVRUPA'DA ORTAÇAĞ KÜLTÜRÜ

✅Roma imparatorluğunun çöküşü ( 476) ile İstanbul'un fethi (1453) arasındaki bin yıllık süreç yani 5.ve 15.yy arasını kapsayan dönem "ortaçağ"dönemidir.

Erken Ortaçağ Dönem Özellikleri;

• Entellektüel gelenek bu dönemde belirginleşmeye başlar
• Göçlerle birlikte Avrupa'da her türlü kültür belirtisi hızlı bir çöküş ve yok oluş sürecine girmiştir.
• Okuryazarlık yönetici tabakasında dahi yaygın değildir
• Okuma yazma bilen elit tabaka,manastır çevrelerinde yetişen din adamlarından ibarettir.
• İnşaat malzemeleri olarak taş kullanım yerine,ahşap kullanım yaygındır.

✓ Erken ortaçağ kültürünü belirleyen ve çok parçacılığı düzenleyerek homojen hale getiren en önemli faktör; Hristiyanlığın yayılmasıdır.

✅Anglo-Sakson dünyasının ilk tarih yazarı "Bede"dir.

✅Erken ortaçağ döneminin  ilk kapsamlı metnini yazan "Cossiodorus"'un- Gotların Tarihi- adlı çalışmasıdır.

Ariusçuluk inancı:Cermen kavimlerinin yönetici tabakasında görülen,pagan ve hristiyan inançlarının her ikisinin de bazı yönleriyle birlikte görülen bir inanç.                                            *anestek

Vikingler:

• Döneminde tüm Avrupa'nın baş belası olmuşlardır.
• Yazılı gelenekleri yoktur ,kültür izlenimleri güçleşmiştir
• Kuyumculuk,maden işçiliği ve ahşap oymacılıkta ustadırlar
• Hayvan uslubunu kullanmışlardır
• Genellikle taşınabilir kullanım eşyaları ve silahlar üretmişlerdir
• Denizcilikte çok ustadırlar ve onlar için Gemi güç göstergesidir.

Karolenj Dönemi:

• Kral Şarlman dönemi olarak geçer
• Bütünleşik Avrupa fikri için prototip teşkil eder
• Latince bu dönemde edebiyat dili olarak yükselişe geçer(Alcuin sayesinde)
• Şarlman,dil ve eğitim sistemini düzenlemek için saray ve manastıra bağlı yeni okullar açmıştır
• Karolenj minüskülü denilen bir yazı tekniği geliştirmişlerdir ( Açık-Net-Kolay okunan) 
• Bu dönemde insan tasvirleri yaygınlaşmıştır
• Sanat bu dönemde anonimdir,sanatçı imzaları nadiren görülür
• Manastır ve saraylarda  İncil kopyaları ya da kutsal konulu diğer metinlerin minyatürlü yazmaları üretilmiştir.

👉Dönemin en önemli yapısı ; imparatorluğun idari merkezi Aachen'de inşa edilen saraydır

Otto Dönemi:

• 1. Otto dönemidir 
• Bu dönemde Romaneks stili daha çok ortaya çıkar
• Haç planlı bazilika formu,kilise mimarisinin en yaygın plan tipidir.
• Korelanj döneminin devamı niteliğindedir.

👉Dönemin başlıca önemli yapısı "Reichenau Manastırı"dır.

👉Gero Haçı bu dönemde önemlidir. (Batı dünyasının anıtsal ölçüdeki ilk bağımsız heykelidir)

1.  Kudüs                                                                                                                     *anestek
2. Roma
3. Santiago de Compastala     dönemin önemli haç mekanları olmuştur.

Romaneks Sanatı :

• Avrupa'yı etkisi altına alan ilk büyük sanat akımıdır
• Roma uslubunu yansıtır
• Masif duvarlar ve ayaklar vardır,Dış görünümleri simetrik ve basit görünümlüdür
• Kiliselerin boyutları büyüktür
• Ahşap yerini taş tonozlar alır
• Yapılar,yuvarlak kemerlerden ve küçük pencerelerden oluşur
• Özellikle haç yolları üzerine inşa edilmişlerdi

👍 Bir veya iki kule ile tamamlana ön cephe tasarımı en karakteristik özellikleridir.

*** 14. yy da kitleleri etkileyen veba salgını yüzünden savaşlar ve kıtlıklar olmuştur,bu dönemde daha çok "ölüm dansı" temalı ceset ve iskelet tasvirleri çok görülür.

Gotik Sanatı :

• 13. yy'dan itibaren Fransa'da başlar
• Yuvarlak kemer yerine ,sivri kemerin kullanılır.
• Anıtlaşan boyutları ve yükselişli yapıları ile Romaneks'ten ayrılır.

👉 "St. Denis Kilisesi" gotik tarzda ilk eserdir

👉 "Amines Katedrali ise gotik tarzın zirve noktasıdır.

✅Platon felsefesinden yararlanan ve inancı temel alan hristiyan kilisesini Tanrı-Devletin yeryüzündeki temsilcisi tanımlayan kişi "Aziz Augustinos" tur. (Hristiyan dogmatik düşünce temelinde bulunur)

✅Bilgi,metafizik,siyaset,ruhun ölümsüzlüğü konularındaki yorumlarıyla skolastik düşüncenin önemli ismi " Aguinali Thomas " tır (Ortaçağ hristiyan felsefesinin doruk noktasını temsil eder)

✅Felsefe ve ilahiyatın birlikteliğine öncülük eden ,dinsel inancı akılla açıklamaya çalışan  kişi " Aziz Anselmus " tur.

*** Haçlı çağının avrupa mimarisindeki en belirgin özelliği : "Kale mimarisi"dir.

Engisizyon: Katolik kilisesine bağlı yargı sistemidir.

SORU: Aşağıdakilerden hangisine göre duyusal varlıklardan ,hayat deneyimlerinden yola çıkılarak tanrının varlığına  akıl ile ulaşılabilir,akıl ile bilinmeyen hakikatler ise ilahiyatın alanına girer?

 a) Thomas

b)Aristoteles                                                                                                          *anestek

c)Augustinos

d)Anselmus

e)Babbage

Başarılar.Kolay gelsin 😉

KÜLTÜR TARİHİ 4. ÜNİTE

ANADOLU ORTAÇAĞI-SELÇUKLU AYDINLIĞI

✅Tarih geleneği, Anadoluda'ki Türk varlığını, Selçuklular ile başlamıştır. 11.yy ortalarından 13. yy sonlarına kadar bu etki görülür.

✅Çok parçalı ve heterodoks (kabul edilmiş din kurallarına aykırı) bir Anadolu kültürü hakimdir.

✅Dönemin veziri Nizamülmülk'ün Siyasetnamesi önemlidir. (Hükümdarların sahip olması gereken özelliklerini,saltanatın koşullarını ve kurallarını anlatır.)

Selçuklu Camileri:

• Saraylardan önde gelen yapılardır
• Toplumsal ve siyasal merkez konumundadırlar
• Sultan ve Emir adına hutbe okunur
• Ekonomik güç ve prestij göstergesidir
• Her türlü devlet toplantıları burada yapılır

Özellikleri:

• Enlemesine gelişir
• Çok destekli
• Düz çatı ile örtülü sade bir yapıdır

👉 En  önemlisi Ulu Cami'dir.(Çok destekli bir iç mekan,içte mihrap zengin süsleme envanterlere sahiptir.)

👍 Mihrap önünde fazla büyük olmayan bir kubbe bu yapı tipini diğer İslam ülkelerindeki uygulamalardan ayıran en büyük özelliktir.                                                           *anestek

Selçuklu Medreseleri:

• Darulhadis (Hadis öğreten)
• Darulkura (Kur'an okuma yöntemleri)
• Darulşifa (Sağlık ve tedaviz hizmetleri)
• Bimarhane (Ruh ve sinir hastalıkları tedavisi)  gibi işlevleri bünyesinde bulundurur.

Özellikleri:

• Yüksek duvarlarla dışa kapalı
• Küçük pencereli
• Giriş cephesinde gösterişli bir taçkapıya sahiptir.
• Kapalı ve açık avlulu diye ikiye ayrılır

1. Konya Karatay Medresi
2. İnce Minareli Medrese     kapalı avlulu dur.

Açık avlulu medreseler ise;

1. Sivas Çifte Medrese
2. Erzurum Yakutiye Medresesi dir.

Kervansaraylar: 

✓ Yol üzerine inşa edilen bu yapılar dinlenme,yolcuları ve ticari eşyayı koruma üzerine yapılmış yapılardır.İç kısımlarında

• Koğuşlar
• Depolar
• Nalbant
• Berber
• Hamam
• Bakım üniteleri
• Mescid   bulunur.

✅Kökeni " Ribat" adı verilen yapıya dayanır. Eskiden ribatlar daha çok Karakol ve ordugah işlevi görmüştür.Sınır bölgelerine kurulurlar.Daha sonraları ticari konaklama yerleri haline dönüşmüşlerdir ve ipek yolu üzerindedirler.                                                                               *anestek

Künbetler:

✓ Karahanlı'lardan Osmanlı'ya kadar uzanır.Aynı zamanda "kurgan" diye de geçer,

✓Üstü koni veya piramid örtüyle kapatılan yapılardır

✓Bu yapıların altında ölen kişi mumyalanması için ölü odaları vardır.

✓İslam inancına ters düşer ve İslam kültüründe görülmemekle birlikte Abbasi halifesi "El-Muntasır"'ın Samarra'da yaptırdığı Kubbetüs Süleybiye yeterince düşündürücüdür.

Anadolu Türk Süslemeleri,Ejderler ve Çiçekler:

• Asya etkisi
• Asya hayvan üslubu
• Bizans etkisi    görülür

✓ Bitki motiflerinde ➝ Akantus (kenger) yaprağı ve Rumi çok yaygındır.(Tombulca bir virgüle benzer,yay biçiminde kıvrılmış bir damla formuna benzer)

Bilim,Edebiyat,Felsefe:

1. Gazali (Şer-i hükümleri mantığa dayandırmak ister,İbn-i Rüşt tarafından eleştirilir)
2. Ömer Hayyam (Rubai'leri çok meşhurdur.Matematikçidir)
3. Mevlana Celaleddin Rumi 

• Mesnevi   (farsça yazılmış-25618 beyittir,)
• Divan-ı Kebir

     4.Hacı Bektaş-ı Veli (Yeniçeri ocağının simgesidir)

• Makalat (40 makamdan bahseden tassavvufi kitap)                  

    5.Yunus Emre

• Divan (aruz ve hece ölçüsü ile yazmıştır)                                                 *anestek
• Risalet_ün Nushiyye (nasihatlar kitabı)

     6.Battal Gazi

• Battalname 

SORU: Tarih geleneği,Anadolu da kurulan Selçuklu devletine aşağıdaki isimlerden hangisini vermiştir?

a)Selaçika-i Rum

b)En Natus

c) En Natulus

d)Diyar-ı Arap

e)Memalik-i Arap

Kolay gelsin.Başarılar 😉

KÜLTÜR TARİHİ 5. ÜNİTE

AVRUPA'DA RÖNESANS: DEĞİŞEN AVRUPA

✅Bu çağ savaşlar dönemi'dir,silahlanma teknolojisi hızlanır (örn;topçuluk)

✅Feodal sistem bu döneme hakimdir.Bundan etkilenmeyen ülke İtalya'dır.

Rönesans:Fransızca "renaissance" kökenli olup (yeniden doğuş) anlamına  gelir.İtalya'da 14. yy sonunda  ortaya çıkmıştır.Sonunda Hümanizm'in doğuşuna sebep olmuştur.

Hümanizm:Ortaçağın skolastik düşüncesine karşıt olarak Floransa ve Napoli 'de ortaya çıkan (14.yy sonu ve 15.yy başı) "studia humanitas " denilen

• gramer
• retonik                                                                                                       *anestek
• tarih
• felsefe
• ahlak felsefesi    konularında  eğitim ve öğretimle bilinçli birey ve vatandaş yetiştirmenin hedeflendiği bir düşüncedir.

✅İtalya Kent Devletleri

1. Floransa (en zengin olan kent)
2. Venedik
3. Milano
4. Napoli
5. Roma
6. Papalık Eyaletleri

⭐ İlahi komedya            ➡ DANTE  (İtalyan hümanizm başlangıcı sayılıyor)

⭐Decameron                  ➡ Boccaccio

⭐Zevk üzerine                ➡Valla

⭐İnsanın onuru üzerine  ➡Mirandola

⭐Prens                            ➡Machiavelli (Siyaset kitabı )

⭐Sanatçıların hayatı       ➡Vasari

⭐Venüs'ün doğuşu          ➡Botticelli

⭐Kutsal üçlü                   ➡Masaccio

⭐Yaşam üzerine üç kitap➡Ficino

⭐Deliliğe övgü               ➡Erasmus

⭐Denemeler                   ➡Montaigne (Septik (şüpheci) düşünceyi benimser)

⭐Ütopya                         ➡More (İngiltere halkına ve yönetime eleştiridir)

⭐Arnolfininin evlenmesi➡Jan Van Eyck

👉"Chiaroscuro Tekniği :Masaccio (Koyu ve açık renklerin ışık-gölge oyunları ile insanı üç boyutlu resmetme)

⭐ Davut heykeli  ➡ Donatello

                                                                                                                        *anestek

Leonardo'nun eserleri:

• Son Akşam Yemeği
• Kayalıklar Meryemi
• Mona Lisa
• Mekanik ve makine proje çizimleri ve planları

Mıchelangelo'nun eserleri:

• Pieta
• Davut Heykeli
• Adem'in Yaratılışı
• Musa Heykeli
• Kıyamet Sahnesi

✅Kuzey Rönesansı 15.ve 16. yy larda  Avrupa ülkelerinde görülür.

• Din
• Ölüm
• İllüzyon  kavramları işlenir.

👉Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'a davet ettiği sanatçı "Bellini'dir.

Shakespare 'ın eserleri:

• Macbeth (hırs)
• Othello  (kıskançlık)
• Romea ve Julliet (aşk)
• Hamlet (vicdan)
• Kral Lear (aile bağları)

⭐Ahşap gravür sanatı ➡ Albrecht Dürer

⭐Ölümün zaferi          ➡Pieter Bruegel

***Gezegenlerin güneşin etrafında döndüğünün teorisi ➡ Kopernik

***Bireyin doğa gözlemcisi olması gerektiğini vurgulayarak sorgulamaların deneylerle kavranması gerektiğini savunan ➡Bacon

***Hindistan keşfi  ➡ 1487 Vasco da Gama

***Matbaanın icadı➡1450 'de Gutenburg

***Kuzey resim sanatında gerçekliğin uygulayıcısı➡Eyck                                            *anestek

***İlk opera eser: Jacopo Peri ve Corsi 'nin Dafne

Merkantalizm: 16.yy ile 19.yy arasında ilk kez Adam Smith tarafından kullanılan ticaret sistem veya sınırlayıcı sistem olarak geçer.

Merkantalist sistemi benımseyen ülkeler:

1. İngiltere
2. Fransa
3. Almanya

👉 Protestan reform hareketlerini başlatan kişi "Martin Luther'dir.

Kalvinizm:Tanrı'nın mutlak hakimiyetinin kabul edilmesini önerir.Bireylerin cennetle  ödüllendirileceği konusunu,Tanrı'nın  bireye belirlediği  yazgı ile tayin edilebileği savını savunur. John Calvin tarafından başlatılmıştır.

• Cenevre
• Hollanda
• İskoçya
• Almanya
• Fransa  da kabul görür.

Otuz Yıl Savaşları:Protestan ve Katolik reform hareketleri etkisi ile başlamıştır.Dini savaş gibi görünse de aslında tamamen siyasi amaçlıdır.Sonunda "Vestfalya Barışı "imzalandı.

*Fransa güçlü ülke olarak çıkarken ,

*İspanya geriledi ve

*Portekiz bağımsızlığını kazandı.

*Protestanlar kazandı.

*Monarşi rejimleri güçlendi.

Oryantalizm:Şarkiyatçılık ya da Doğuculuk da deniyor,18.ve 19. yy da zirve yapmıştır ve Marco Polo'nun gezdiği doğu ülkelerinigezip  anlattığı kitabı Avrupa'da  Doğu imajını yaygınlaştırmasına sebep olmuştur. 

SORU:Aşağıdaki tekniklerden hangisi insan bedeninde hacimsel olarak üç boyutluluk oluşturmak için ışığın kontrast renk ve tonlarla verilmesidir?                                           *anestek

a) Yağlı boya tekniği
b)Kara kalem tekniği
c)Chiaroscuro tekniği
d)Perspektif tekniği
e)Mum boya kazıma tekniği

Kolay gelsin...Başarılar 😉

KÜLTÜR TARİHİ 1. ÜNİTE

EVRENSEL BİR KAVRAM : KÜLTÜR;YENİ BİR BİLİMSEL ALAN:KÜLTÜR TARİHİ

Evrensel Bir Kavram :Kültür

• cultura (latince-ekip  ürün almak,üretmek manalarında)
• hars (arapça ve türkçe olarak da kullanılan-toprağın işlenmesi)
• ekin =kültür ile eşanlamlıdır.

✅ Kültür,insanların hayatında hem maddi hem manevi öğeleri barındırdığı gibi,hem geçmişten gelen hem de günümüzde oluşan birikimleri içerdiği,Yani hayatımıza anlam ve biçim veren her şey olabileceğini düşünmeliyiz.

✅Kültür ;

• Hukuk
• Sosyoloji
• Siyaset
• Felsefe
• Arkeoloji
• Sanat
• Estetik
• İlahiyat 
• Psikoloji
• Psikoanaliz
• Tarih
• Antrapoloji     gibi birçok alanla bağlantılıdır.

Bilimlerin Odağında Kültür:

Kültürel Antropoloji:Kültür kuramlarını ve buna bağlı olarak kültürel evrim ve kültürel değişimleri inceler.İnsanlığın ilkel dönemlerinden günümüze kadar çeşitli aşamalardan geçerek nasıl bir sürekli bir gelişme ve ilerleme gösterdiğini konu edinir.

✅Kültürlerin yayılmasında hiç kuşkusuz "Dil"in önemi yadsınamaz.Kültür, dil sayesinde zenginleşir ve gelişir,Baskın kültürler de( örn;17.yy ve Tanzimat dönemi)) Fransa Krallığı döneminde her yerde fransızca konuşulması ve semt ,sokak isimlerinin fransızca olması bunlara örnektir.

✔ Paleolitik Çağ:Tarih öncesi çağların ilkidir,günümüzden yaklaşık 2.5 milyon yıl ile 200 bin yılı kapsayan dönemdir,

✔ Neolitik Çağ: M.Ö 10.000-5.000 yıllarıdır,

✔ Kalkolitik Çağ: M.Ö 5.000-3.000 yıllarını içermektedir,

Yeryüzü Kültürleri Ve Uygarlıkları:

Tarih bilimi:Yeryüzü kültürleri ve uygarlıkları hakkında çok önemli veriler sunmaktadır.

✔ Bir uygarlıktan bahsedebilmek için;

1. belli bir kentin varlığı
2. belli bir iş emek ve çabanın gerçekleştirilmesi
3. bir üretim olayına ulaşılması
4. bir yönetim sistemininn oluşturulması (devlet-ordu gibi)  gerekmektedir.

✅Yeryüzü uygarlıklarının yükselişi ve yok oluşları vardır,

✅Mutlaka değişime uğrarlar ve birbirleriyle alışverişe geçerek etki alanları oluştururlar ve sonrasında siyasal anlamda yok olurlar, (örn; Büyük İskender'in Helenistik İmparatorluğu gibi)

Kültürel Emperyalizm:Egemen  kültürler sahip oldukları yeni teknolojilerle (medya-ınternet) farklı topraklardaki yaşam tarzlarını değiştirmekte ve kendi kültürlerünü yayma eğilimi göstermektedirler.

✅ "Göç" Kültürel etkileşimcilikte en büyük etkendir.Böylece  hem yeni kültürler keşfedilir hem de o kültür içinde hor görülmeyi ve ezilmeyi de  beraberınde gelir,(Afrikalılar'ın Amerika'ya  zorla köle olarak göçü gibi)

Kültürlenme: Kültürel bir etkilenme sürecinde bir kültür öteki kültürün etkisiyle evrim ve değişim sürecine girerse bu duruma diyoruz,

Etnosentrizm (etnik merkezcilik):Bir topluluğun ya da bireyin kendi kültürünün değerlerini yüce ve tek kabul ederek farklı kültürleri kendi değer sistemiyle yargılaması(küçümsemesi)dır. Bu tarz düşüncenin sonucunda ise ;"Zenofobi"(yabancı korkusu-yabancı düşmanlıgı) başlar. Bu konu sosyolojiye giriş 5. ünite'yi hatırlayanlar için ayrıca bahsedilmişti.Sadece zenofobi değil birçok hastalıklı düşünce gelişmesine sebep oluyor,(heterofobi,islamofobi vs)

❌ Kültürel kimlik konusunda ise;insanların kendi tarihlerini, özellikle kültürlerini iyi bilmeleri gerektiği önemlidir.Ancak burada en büyük bahtsızlık ;nesnel bir tarih bilgisine ulaşmada yaşanan sıkıntılardır.

✅ Kültür tarihinin bir bilim alanı olarak ortaya çıkışı  ve yükselişi 70'li yıllardan itibaren olmuştur,

✅Kültür tarihi ile Tarih arasındaki farkı gözden kaçırmamak gerekir.Şöyle ki;

***Kültür Tarihi,Tarih gibi olayları, kronolojik sıralamaları ile ele almaz,

***Kültür Tarihi,Olayların psiko-sosyal boyutunu,olayların gerçekleştiği günlerde  her kesimden dile getirilen tasvirlerin oluşturduğu yazılı metinleri,resimleri ve diğer görsel malzemeleri analiz ederek sembolik anlamlarını sorgulayarak bireysel davranışları anlamaya çalışmaktadır.

✅Kültür tarihçici "Peter Burke" dir, 

• Aşk kültürü
• Protesto kültürü
• Nezaket kültürü    gibi konularda kitapları vardır,

✔ Peter Burke'ye göre Kültür Tarihi:Eskiden "yüksek kültür" anlamına geldiği halde,zamanla "aşağıya doğru" yayılmış ve "aşağı" ya da halk kültürünü de kapsamaya çalışmış;yakın dönemlerde ise yanlamasına genişleyerek güzel sanatların ve bilimlerin popüler karşılıklarını-halk müziği,halk tıbbı gibi-anlatmakta kullanılmaya başlanmıştır,der.

SORU:Aşağıdakilerden hangisi bir kültür ve uygarlığın oluşabilmesi için  gerekli ön koşullardan birisi değildir? (ÇIKMIŞ SORUDUR)

a) Bir kentin varlığı

b)Belli bir iş ve emek

c)Bir dil ve din birliğinin sağlanması

d)Bir üretim olayının gerçekleşmesi

e)Bir yönetim sisteminin oluşturulması

Kolay gelsin :))) Başarılar 😉