SOSYAL POLİTİKA 8.ÜNİTE

KÜRESELLEŞME VE GÜNÜMÜZ SOSYAL POLİTİKA SORUNLARI

Küreselleşme: İktisadi,sosyal ve siyasi hayatın bütün aktörlerinin 1989’lar sonrası dönemde yaşadıkları sorunların gerekçelendirilmesinden,gelecek dönem projeksiyonlarının yapılmasına kadar kendilerini ilgilendiren bütün alanlarda sebep,sonuç veya belirleyici faktör olarak dikkate aldıkları bir referans olmuştur.

🍂Küreselleşme ayrıca ulus devlet için sıkıntılı bir süreçtir.

Küreselleşmenin Doğuşu 

• 1979’li yılların ortasında yaşanan krizi takiben 1980’li yıllarda ortaya çıkmıştır 
• Soğuk savaş döneminin sona ermesi
• İki bloklu dünyadan tek bloklu dünyaya geçiş ve Doğu bloğunda yer alan ülkelerin batı ile bütünleşme çabaları 

Brezilyalaşma : Kayıt dışı emek piyasalarının yükselişi anlamına gelir ( Küreselleşmenin olası sonuçları )

Dünya Bankasına Göre Küreselleşme

Ekonomilerin ve toplumların bütünleşme sürecidir ve kaçınılmazdır.

Uluslararası Para Fonu (IMF) Göre Küreselleşme                                                          *anestek

Bütün ülke vatandaşlarına Daha yüksek hayat standardını sağlamak için,kültürel ,sosyal,çevre ile ilgili boyutları da var diyor 

🍂Kıt kaynaklarla sonsuz ihtiyaçların karşılanması hedefinin gerçekleştirilmesi için en uygun yoldur 

Ekonomik Kalkınma Ve İşbirliği Örgütü (OECD)Göre Küreselleşme

Mal ve hizmet piyasaları ile birlikte mali piyasaların da bütünleştiği,ulusal ekonomilerin birbirine bağımlılıklarının arttığı çok yönlü bir ekonomik bütünleşme sürecidir.

Birleşmiş Milletler (BM)’e Göre Küreselleşme

Karşılıklı bağımlılığın artması ve iktisadi,siyasi,sosyal ve kültürel boyutları olan çok yönlü bir olgudur der

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)’e Göre Küreselleşme

Toplumlar ve ülkeler arası eşitsizlikleri artıran,sosyal sorunları derinleştiren etkileri olduğunu söylüyor.

Küreselleşme ile ilgili yaklaşımlar

1. Aşırı Küreselleşmeciler
2. Şüpheciler
3. Dönüşümcüler

Aşırı Küreselleşmeciler 

• Mal ,hizmet ve sermaye hiç olmadığı kadar artmıştır
• Ulus devlet önemini yitirmiştir
• Piyasalar devletten daha güçlü olmuştur
• Neo-liberaller / Neo-Marksistler 

Şüpheciler:

• Yaşadığımız dünya da hiçbir şey yeni değildir
• Dünya çapında bütünleştirici sonuç doğurmadı
• Ekonomik faaliyetler belirli ülkeler ve gruplara kaydı
• Milliyetçi / sağ görüş

Dönüşümcüler:

• Küreselleşmeyi olumlu-olumsuz sonuçları ile değerlendirirler 
• Entelektüellerden oluşur

Küreselleşmenin Göstergeleri

1. Uluslararası mal ve ticaret arttı
2. Uluslararası sermaye hareketleri ve yatırımlar arttı                                                     *anestek
3. Haberleşme ve ulaşım maliyetleri düştü ve iletişim arttı
4. Çok uluslu şirketler büyüdü

✅Hizmet ihracat ve ithalatı bakımından lider ülke Sıralaması

1. ABD
2. İngiltere
3. Almanya
4. Japonya

✅Ar-Ge harcamalarına en fazla katkınyapan ülke ÇİN’dir

✅Çok uluslu devletlerin %90’ı ABD,AB,JAPONYA kökenlidir

✅Rus çok uluslu şirket “Gazprom’dur.

✅1980-2000 dönemi doğrudan yabancı sermaye yatırımları en fazla Asya-Pasifik ülkelere olmuştur 

🍂Küreselleşmenin olumsuz sosyal sonuçlar doğurduğu BM tarafından hazırlanan İnsani Gelişme Raporları ile doğrulandı.

✔️Sosyal Refah Devleti’nin  altın çağı ikinci dünya savaşı sonrası :1945-1975 yılları arasındaki 30 yıllık dönemdir .

A tipik istihdam: Hizmet sektöründe kısa süreli ve esnek zamanlı çalışmak isteyen Daha çok kadınların,öğrencilerin ,engellilerin tercih ettiği istihdam şekildir (taşeronlaşma)

İnformel-kayıt dışı sektör:Verimliliği düşük işler olduğu İçin çalışanlar İçin ücretlerin düşük,çalışma sürelerinin uzun , iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin yetersiz,iş güvenliğinin olmadığı işlerde çalışmak demektir.(merdiven altı sektör)

🍂Çalışan gruplar arasında en dezavantajlı grup göçmenlerdir ve ILO’nun 2004 yılından sonra ağırlıklı ilgi alanına girmiştir.

✅Dünya nüfusunun yalnızca %20’si yeterli sosyal güvenlik garantisine sahiptir.

✅İlk defa sosyal sigorta sistemini Bismark(1881) Almanya ‘da başlatmıştır .

✔️ILO’nun ilk ve en kapsamlı faaliyeti 2004’te “Herkes İçin Fırsatlar Yaratan Adil Bir Küreselleşme” raporu olmuştur                                                                                         *anestek

Soru:Aşağıdakılerden hangisi çok ayaklı sosyal güvenlik sistemini yerleştirmeye yönelik politikalar arasında yer alır ?

• Kıdem tazminatı
• Sosyal yardımlar
• Bireysel emeklilik sistemi
• Sosyal dayanışma
• Asgari ücret 

Cevapları bloğun yorumlar kısmına yazabilirsiniz , Başarılar :)))

SOSYAL POLİTİKA 6. ÜNİTE

SOSYAL DIŞLANMA-AYRIMCILIK

Sosyal Dışlanma: Sivil,siyasi,ekonomik ve sosyal vatandaşlık haklarından mahrum olma ve edilme durumudur.

*** İlk defa  sosyal dışlanma  Fransa'da kullanılmıştır.

***Rene Lenoir sosyal dışlanmayı daha geniş manada kullanmıştır.

• Zihinsel ve fiziksel engelliler
• İntihar eğilimliler
• Hasta-bakıma muhtaç yaşlılar
• İstismar edilen çocuklar
• İlaç bağımlıları
• Suçlular
• Tek ebeveynli aileler
• Sorunlu aileler
• Marjinal kişiler
• Asosyal kişiler
• Diğer sosyal uyumsuz kişiler   ,    diye gruplaştırıyor.                                               *anestek

***ABD'de dışlanmış gruplar için sınıfaltı kavramı kullanılır.( siyahlar/orta ve latin amerıkalılar,asyalılar,k.amerika yerlileri)

Sınıfaltı kavramı: Daha çok yoksulluktan öte

1. Yasa dışılık,
2. Uyuşturucu kullanımı,
3. Evlilik dışı çocuklar,
4. İşsizlik ve
5. Okul başarısızlığı ,   olarak geçiyor.

Sosyal Dışlanmanın Nedenleri

1. Ekonomik
2. Sosyal
3. Siyasal
4. Kültürel
5. Davranışsal
6. Coğrafi
7. Kişisel

Sosyal Dışlanma Biçimleri 

1. Ekonomik
2. Mekansal (belli mekanlara ulaşmada veya mekanlardan yararlanmada sorunların olması)
3. Kültürel    (farklı din/mezhep veya etnik kökenden gelme)
4. Siyasi      (vatandaşlık haklarını tam kullanamama veya engellenmesi)

Ekonomik Dışlanma: Kişilerin temel gereksinimlerini karşılayacak gelirden yoksun olmaları demektir.AB'de uzun süreli işsizlik ekonomik dışlanmada kullanılan bir göstergedir der,Uzun süreli işsizlikten en çok etkilenenler

• Kadınlar
• Göçmenler
• Azınlıklar
• Gençler

***İlk defa  resmi bir belgede  sosyal dışlanma sorununa  yer verildi. (Maastricht Anlaşması)

***Sosyal dışlanmanın önlenmesine yönelik en dikkat çeken politika "güvenceli asgari gelir veya asgari gelir güvencesi"dir.

***Fransa: 25 yaş üzerinde ve fransa'da yaşayan belirli yoksulluk sınırının altında bulunanlar bu haktan yararlanırlar (asgari tutunma geliri)

Workfare : ABD ve Avustralya'da uygulanan ,işsiz ,yoksul ve dışlanmış bir kişinin yardıma hak kazanabilmesi için ilgili kamu kurumunda gösterilen bir işte çalışma zorunluğu vardır .

***İnsana yakışır iş (decent work) kavramı ilk defa ILO'nun 1999 yılında yapılan 87.Uluslar Arası Çalışma Konferansında kamuoyuna sunuldu.                                                                          *anestek

İnsana Yakışır İş:Dünya çapında kadın,erkek tüm bireylere özgürlük,eşitlil,güvenlik ve saygınlık koşullarında insan onuruna uygun istihdam olanaklarının sağlanması demektir.

***Ayrımcılık ilk defa Anglo-Sakson hukukunda ve bir mahkeme kararında kullanılmıştır ancak tam bir tanımı yoktur.

Ayrımcılık Türleri

1. Doğrudan Ayrımcılık
2. Dolayısıyla Ayrımcılık
3. Taciz-Cinsel Taciz
4. Olumlu (pozitif)
5. Sistematik Ayrımcılık
6. Çoklu (kesişen) Ayrımcılık
7. Ters Yönlü Ayrımcılık

Doğrudan Ayrımcılık:Kişiye onunla aynı veya benzer durumda olan başka bir kişiye göre daha az olumlu davranılmasıdır. yani;zencilerin veya romen çocukların bir okula veya rest.girmelerine izin vermemek)

Dolayısyla Ayrımcılık:Bir kişinin kendisiyle bağlantılı bir başka kişinin niteliklerinden dolayı (Beyaz'lının siyahi  ile evlenmesi veya Müslüman birinin Hristiyan birisi ile evlenmesidir)

Taciz-Cinsel Taciz:Din,ırk,köken,cinsel yönelim gibi nedenlerle kişinin onurunu zedelemek ve düşmanca,aşağılayıcı ve saldırgan tutumlarda olmak (Taciz) ,Kendi isteği ve rızası olmadan kişiye sözlü veya fiziksel sarkıntılık yapmak (Cinsel taciz)

Olumlu (Pozitif) Ayrımcılık:Kişinin din,dil,renk,ırk,cinsiyet gibi dezavantajlı durumlarını göz ardı ederek kişinin lehine yapılan davranış ve uygulamalardır. (Kota yönteminin en fazla yapıldığı ayrımcılıktır)

Sistematik Ayrımcılık:Belirli gruplara karşı kurumsallaşmış yapı,politikalar,uygulamalar ve geleneklerdir. (G.Afrika'da zencılare karşı yapılan ayrımcılık)

Çoklu/Kesişen Ayrımcılık:Birden fazla ayrımclılık türünün  aynı anda olmasıdır (engelli ve  müslüman bir erkeğin hem engelli hem dini nedenle ayrımcılıga uğraması)

Ters Yönlü Ayrımcılık:Dezavantajlı gruplara uzun süreli uygulanan olumlu ayrımcılık uygulaması sonucu bu defa onların diğerlerine ayrımcılık yapması :))

Nedenlerine Göre Ayrımcılık

1. Irk,Renk,Soy vs, Din ve Siyasal görüşe dayalı ayrımcılık
2. Cinsiyet ayrımcılığı
3. Engelli ayrımcılığı
4. Yaş ayrımcılığı

                                                                                                                                           *anestek

Çalışma Yaşamında Ayrımcılık

***Ayrımcılın en yaygın görüldüğü şeklidir

• işe alma
• işten çıkarma
• eğitim
• terfi

***Kadın-erkek ücret eşitliği ile ilgili ilk düzenleme Roma Anlaşması'nda 119. maddede yer alır.

***ABD'de istihdamda yaş ayrımcılığına karşı korunma yaşı 40 tır.

***Türkiye'de 1982 Anayasasının 10.mad herkes kanun önünde eşittir.

***Türkiye'de 4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. mad doğrudan-dolaylı ayrımcılık kavramları ilk defa mevzuata girmiştir.

Soru: 1982 Anayasası'nın 2010 yılında yaptığı değişiklik ile pozitif ayrımcılığa muhatap olmayan gruplar arasında hangisi yoktur?

• Çocuklar
• Erkekler
• Yaşlılar
• Engelliler
• Malul ve gaziler    ??   cevapları bekliyorum arkadaşlar, kolay gelsin ;)

SOSYAL POLİTİKA 7.ÜNİTE

DEZAVANTAJLI GRUPLAR

1. Kadınlar
2. Çocuklar-Gençler
3. Yaşlılar
4. Engelliler
5. Eski hükümlüler
6. Göçmenler
7. Azınlıklar
8. Tek ebeveynli aileler
9. Yoksullar

✅ Dünya’da kadınların %45,1 i hizmet sektöründedir

Türkiye’de

• % 49,9’u hizmet 
• % 33,3’ü tarım
• % 17,1’i sanayi de çalışmaktadır

BM’nin belgeleri arasında 

1. İnsan hakları evrensel bildirgesi
2. Ekonomik sosyal ve kültürel haklar sözleşmesi
3. Medeni ve siyasi haklar sözleşmesi
4. Kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi                                         *anestek
5. Kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi ek ihtiyari protokolü

ILO’nun belgeleri arasında

1. Analığın korunması sözleşmesi
2. Gece çalışma sözleşmesi

✅Kadın erkek eşitliği ile ilgili ilk düzenleme 1957 tarihli Roma Antlaşması’nın 119.mad ücret konusunda yapılmıştır (ABD)

✅ Türkiye’de kadın işçileri korumaya yönelik ilk düzenleme ise 1930’da 1593 sayılı “Umumi Hıfzısıhha Kanunu” ile yapılmıştır

✅ Kadın işçilerin çalışma yaşamında korunması ile alakalı en ayrıntılı düzenleme 4857 sayılı İş Kanunu’nda yer alır

✅ Kadın işçilerin yer altı ve su altında çalıştırılmamaları 4857 sayılı İş Kanunu’nun 72.mad belirtildi

✅ Türkiye,BM Kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi ni 1985’te kabul etmiştir

✅ ILO çalıştırılma yaşını en az 15 olarak kabul eder

✅ BM ve Avrupa’da 15-24 yaş aralığını genç işçi kabul eder

✅ İlk defa çocukların ve gençlerin çalıştırılması Sanayi Devrimi ile başlamıştır

✅ Türkiye ‘de çocukların çalışma yaşamında korunması ile alakalı ilk düzenleme 151 sayılı kanun ile 1921’de yapıldı

✅ Özel olarak korunacaklar  1961’de hükme bağlandı

✅ 65 yaş yaşlılığın başlangıcı olarak kabul edilir

✅BM Dünya Engelliler raporuna göre %15 engelli vardır

✅ Engelli çalıştırılma zorunluluğunla olarak 854 sayılı Deniz İş Kanunu ile getirilmiştir

✅ İş kanununda kota sistemi 1475 sayılı kanunda geçer

✅ İlk defa Korumalı İşyeri sistemi 5378 sayılı kanun ile

✅Türkiye’de 4857 sayılı İş Kanunu’nda eski hükümlülerin  %2 oranında çalıştırma zorunluluğu vardır ( Sadece kamuya izin var)

 Engelliler                                                                                                                           *anestek

• Özel sektör: %3 (50 ve daha fazla işçi)
• Kamu işyeri:%4

Göçmen:BM kendi vatandaşı olduğu ülkeden başka bir  ülkede 1 yıl veya daha fazla süre kalan kişiler için bu kavramı kullanır

Mülteci:Irkı, dini, milliyeti ve siyasi düşüncesi nedeniyle zulüm göreceği konusunda korkusu olan ve bu yüzden ülkesinden ayrılan, geri dönemeyen kişilere denir

Sığınmacı:Henüz göçmen statüsü verilmemiş olan , hakkında hukuki prosedür devam eden kişidir

✅AB’nin göç politikası ilk olarak Roma Antlaşması’nda yer aldı,(Avrupa tek senedi)

Maastrich Anlaşması ( Birlik vatandaşlığı ) kavramı , serbestçe dolaşma 

✅ Türkiye’de 5543 sayılı  İskan Kanunu ile göçmenlik düzenlendi

 4817 sayılı  Yabancıların Çalışma İzinleri hakkında kanun

• Süreli
• Süresiz
• Bağımsız 

SOSYAL POLİTİKA 5.ÜNİTE

SOSYAL GÜVENLİK VE SİGORTALAR

 Dar Anlamda Sosyal Güvenlik:Gelir transferlerinin toplumsal düzeyde gerçekleştirilmesine yönelik
mekanizmaların be bunları düzenleyen hukuk düzeninin bir gerçeği olarak ortaya çıkar

Geniş Anlamda Sosyal Güvenlik:Sebebi ne olursa olsun muhtaçlık ve yoksulluk yaratan her türlü duruma karşı garantisi sağlanması anlamına gelir 

✅ İlk defa 1935’te Amerikan Sosyal Güvenlik Kanunu’nda “Sosyal Güvenlik İhtiyacı” kullanılmaya başlandı

✅ILO ‘nun 102 sayılı Sosyal Güvenliğin Asgari Normları sözleşmesi ( 102 sayılı sözleşme ) ilk ve en kapsamlı sözleşmedir

Kısa vadeli tehlikeler

• Hastalık
• Analık
• İşsizlik
• İş kazası

Uzun vadeli tehlikeler

• Malullük
• Yaşlılık
• Ölüm

✔️ Mal varlığına yönelik zararlar “özel sigorta” kapsamındadır.                                      *anestek

Geleneksel Sosyal Güvenlik Yöntemleri

1. Bireysel tasarruflar
2. Aile içi yardımlaşma ( en temeli olan bu)
3. Tanıma bilme faktörüne bağlı yardımlaşma (aidiyet)
4. Dini sosyal yardımlaşmalar
5. Kurumsallaşmış sosyal yardımlar (orta sandıkları-avarız vakıflar)

🍂 Sosyal sigortaların ilk örneği ➡️ orta sandıkları

🍂 Primli  sisteme göre işler ➡️orta sandıkları

Modern Sosyal Güvenlik Yöntemleri

1. Sosyal Sigorta Yöntemi ( primli)
2. Devletçe Koruma Yöntemi (primsiz)
3. Tanımlayıcı Sosyal Güvenlik (Oyak-İlksan)

🍂Sosyal Sigortalar

• Primli rejimler
• Devlet müdahalesi
• Katılım zorunlu
• Özerk yönetim.   

✅ Dünya nüfusunun %20’si yeterli sosyal güvenlik garantisine sahiptir (ILO verileri)

 ✅ 19.yy da ilk defa Almanya ‘da Otto Van Bismark tarafından kuruldu ( ilk sosyal sigorta)

✅ Almanya’dan sonra ikinci sırada Avusturya gelir

✅Sosyal sigortalarda en son kurulan sigorta kolu “İşsizlik Sigortası”dur

✅İşsizlik Sigortası ilk defa 1907’de Danimarka’da kuruldu

✅ Türkiye’de 1945 yılında ilk sosyal sigorta kurumu kuruldu

✅Sadece İngiltere bu konuda farklı bir uygulamaya gitti (Beveridge)yani; vergilerle finanse edilmesi

Sosyal Sigortanın Özellikleri

• Kamu Sigortası olması
• Devletin garantör olması
• Zorunluluk ilkesi
• Finansmana katılım ilkesi
• Özerk yönetim ilkesi
• Karşılık olma ilkesi

✅ Türkiye’de ilk sosyal sigortalar kanunu 1964’te kuruldu

✅ En yüksek maliyetli sigorta kolu➡️ hastalık sigortasıdır

✅ Sigortalılara ve devlete bir yük getirmeyen sigorta kolu➡️ iş kazaları ve meslek kazaları sigortasıdır
                                                                                                                                       *anestek

✅ En fazla sayıda sigortalının faydalandığı  ve en fazla harcama yapılan sigorta kolu ➡️ yaşlılık sigorta sıdır

✅Bütün ülkelerde ilk olarak kurulan sigorta kolu ➡️ iş kazası ve meslek hastalığı sigortasıdır

Sosyal Güvenlik Tehlikeleri

• Hastalık
• İş kazaları
• Analık
• Yaşlılık
• Malullük
• Ölüm
• İşsizlik
• Meslek hastalıkları
• Aile gelirinin yetersizliği

🍂 ILO’nun Sosyal  Sigorta kapsamı %20-%50
🍂 Avrupa Sosyal Güvenlik Kodu ise %30-%80

✔️ Emekli olabilmek için 20-25 yıl çalışmış olmak ve 9000 gün prim ödemiş olmak lazımdır

✅ İlk defa 1995’te Almanya’da “Bakım Sigortası” uygulandı.

✔️ Malullük sigortasından faydalanmak için en az (3-10 yıl )prim ödemiş olmak gerekir.